Op zaterdag 7 november is in Oisterwijk door burgemeester Hans Janssen en Oisterwijkse inwoonster Jip de KVL Gedenknaald onthuld. Daarmee staat de naald, deels gerestaureerd en deels opnieuw uit steen gehouwen, na een jaar afwezigheid weer op zijn plek en kwam inspanning van BOEi en de werkgroep KVL om het monument te behouden tot een feestelijke conclusie.
Een mooi resultaat van een aanvankelijk taai proces. Toen BOEi de naald in 2018 kocht, was zij in slechte staat en was het al zeer de vraag of ze überhaupt nog te redden was. Het beeld was in 1941 vervaardigd uit een tufsteen die niet bestand is tegen het Nederlandse klimaat. Restaurateurs zijn het er over eens dat dit type steen niet duurzaam geconserveerd kan worden, terwijl dat natuurlijk wel de wens was van de Oisterwijkers en bovendien een verplichting vanuit het erfgoedbeleid. Dus wat te doen?
Oisterwijk in Beeld zag het verval met lede ogen aan en maande BOEi om alsjeblieft snel in actie te komen. Het beeld werd vervolgens door BOEi in een beschermende tent geplaatst en conform de tijdgeest werd een aantal participatiebijeenkomsten met omwonenden georganiseerd, om over de naald in gesprek te gaan. Ook in Nederland won op dat moment het gedachtengoed van het Verdrag van Faro steeds meer terrein. Dit internationale verdrag over erfgoed stelt dat erfgoed maatschappelijke functie heeft en impliceert dat burgers dus ook inspraak horen te hebben in wat er met monumenten gebeurt.
BOEi pakte de Faro-handschoen van harte op, maar kwam er al pionierend ook achter dat zo’n proces niet eenvoudig is. Gemeenschappen zijn altijd pluriform – er leven verschillende opvattingen tussen, maar ook binnen groepen mensen – dus hoe beslis je dan? Daarnaast zijn wensen uit de gemeenschap vaak niet in balans met de financiële consequenties, noch in harmonie met voorwaarden vanuit het bevoegd gezag in de monumentenzorg. De bijeenkomsten leidden uiteindelijk tot een weliswaar door de gemeenschap gedragen plan de naald van een beschermende overkapping te voorzien, waarop BOEi prompt werd teruggefloten door de monumentencommissie Oisterwijk. Zij had daar zo haar bedenkingen bij en maande ons tot diepere reflectie over de betekenis van de gedenknaald.
Het proces kwam vervolgens tijdens de Coronacrisis in 2020 bijna tot stilstand, laaide daarna in 2022 weer op, maar toen kwam de naald zelf tussenbeide! Onderzoek van projectleider en bouwkundige Iris Vernooij van BOEi wees uit dat de naald letterlijk op instorten stond, met alle gevaar van dien. Behoud van het origineel was daarmee definitief van de baan. Vanuit Oisterwijk stapte de werkgroep Gedenknaald naar voren om verder richting te geven aan een oplossing, wat in samenspraak met BOEi uiteindelijk zou leiden tot een plan waarbij de bovenzijde een replica kreeg, vervaardigd door Meesters In. De gemeente Oisterwijk, BOEi, en dertien andere organisaties brachten samen de 120 duizend euro bij elkaar die nodig waren voor de productie.
Op 7 november 2026 werd als sluitstuk een prachtige nieuwe versie van het beeld door de burgemeester onthuld op de originele locatie op het KVL terrein. Oisterwijk in Beeld maakte een video over het beeld en van deze onthulling.
BOEi wil alle mensen en partijen die de afgelopen 8 jaar hebben bijgedragen aan dit proces van harte danken voor hun inspanning. In het bijzonder gaat onze dank uit naar Joost van den Berg (Oisterwijk in Beeld), Anton van Dorp (Heemkundekring De Kleine Meijerij) en Bas de Witte (Stichting Stoommachine Oisterwijk) die zich verenigden in de Werkgroep Gedenknaald KVL en zonder wiens inspanning dit prachtige door Oisterwijkers gedragen resultaat niet bereikt was. Erfgoed is van iedereen!
