Elk jaar, in het tweede weekend van september, zijn duizenden monumenten in heel Nederland gratis toegankelijk voor iedereen. De 40e editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag vind plaats op 12 en 13 september 2025 en heeft als thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’.
Eeuwenlang boden monumenten ons bescherming tegen gevaren van buitenaf. Nu worden ze zelf geconfronteerd met nieuwe uitdagingen: van de effecten van klimaatverandering tot het tekort aan vakmensen die deze bijzondere plekken kunnen onderhouden en doorgeven. Toch laten monumenten hun kracht zien. Ze staan symbool voor herstel, vernieuwing en het vermogen om mee te bewegen met veranderende tijden. Voorbeelden zijn forten en bunkers die ons land beschermden of bijzondere panden die opnieuw zijn opgebouwd na brand, overstroming of oorlog. Maar ook gebouwen die verwaarloosd of verdwenen en toch nog van belang zijn of monumenten die volledig verduurzaamd en gerestaureerd worden, zodat ze klaar zijn voor de toekomst.
Risicofactoren voor ons erfgoed
De volgende factoren vormen een risico voor ons erfgoed:
- Verstedelijking vormt een uitdaging voor erfgoedbehoud omdat ruimte schaars is, belangen botsen en de dynamiek van de stad historisch erfgoed sneller aantast dan in landelijke gebieden.
- Klimaatverandering brengt grote risico’s met zich mee, zoals extreme weersomstandigheden, zeespiegelstijging en veranderende ecosystemen.
- Deze tien Schadefactoren, zoals temperatuurwisselingen, ongedierte en gebrek aan deskundigheid hebben invloed op monumenten.
- Tekort aan vrijwilligers van de monumenten zorgt ervoor dat de instandhouding onvoldoende geborgd is.
- Tekort aan kennis- en vakmanschap zorgt voor een ‘verborgen restauratiecrisis’: jaarlijks ontbreken honderden vakmensen.
- Financiële tekorten belemmeren instandhouding; bijna 15% van de monumenten die geen woonhuis zijn verkeert in slechte staat (2025).
- Digitalisering biedt kansen, maar ook risico’s zoals verlies van kennisoverdracht, verarming van context en digitale ongelijkheid.
Kijk voor meer informatie op de website van Open Monumentendag.
